Het Spookleger: creatieve illusies tijdens de Tweede Wereldoorlog

 In Innovatie

Creativiteit in oorlogstijd

In oorlogstijd worden er vaak creatieve oplossingen bedacht. Het merendeel van deze uitvindingen is natuurlijk afschuwelijk. Gelukkig zijn er tussen de vele oorlogsuitvindingen ook sympathieke ideeën te vinden, waar we zelfs iets van kunnen leren. Een prachtig voorbeeld hiervan is het Spookleger. Een waanzinnig verhaal over een levensgevaarlijke, absurde missie die plaats heeft gevonden tijdens de Tweede Wereldoorlog en meer dan 40 jaar geheim is gehouden.

Oorlogsvoering vertoont veel gelijkenissen met ondernemen. Zowel het doen van zaken als het voeren van oorlog draait om strategisch inzicht, terrein veroveren en de ‘tegenstander’ een stap voor blijven met behulp van slimme ideeën. Niet voor niets is de ‘De kunst van het oorlogvoeren’ van de Chinese generaal Sun Tzu, bij menig manager in de boekenkast te vinden.

Eén thema waar in oorlogen veelvuldig creatief gebruik van is gemaakt is misleiding. Het om de tuin leiden van de vijand is (indien goed uitgevoerd) een geweldige strategie om het plan van de tegenstander in de war te schoppen. Iedereen kent wel het verhaal van het paard van Troje. Veel minder mensen kennen echter het ‘Spookleger’, dat tijdens de Tweede Wereldoorlog de geallieerden naar de overwinning hielp.

Het Spookleger

Het Spookleger, officieel bekend als the 23rd Headquarters Special Troops’, was een elite-eenheid binnen het Amerikaanse leger, die opereerde tussen 1944 en 1945. De geheime missie van de eenheid was om het Duitse leger van onjuiste informatie te voorzien over de kracht, grootte en locatie van de Amerikaanse troepen. De belangrijkste wapens die zij tot hun beschikking hadden? Opblaasbare tanks, rubberen vliegtuigen, acteerwerk en geluidseffecten…

Nep-konvooien, spook-eenheden en namaak-radiostations werden gecreëerd om verwarring te zaaien bij het Duitse leger. Het belangrijkste doel: de (reserve)troepen van de tegenstander verspreiden, verzwakken, en weglokken van daadwerkelijke locatie van de Amerikaanse grondtroepen. Hoewel het Spookleger bestond uit slechts 1100 soldaten, lieten ze de vijand geloven dat ze met 30.000 man waren.

Visuele illusies

In plaats van zich te verstoppen voor de vijand, was het juist de taak van het Spookleger om de aandacht op zich te vestigen. Het Spookleger had een “rondtrekkende theatershow”, met tijdelijke ‘optredens’ voor de vijand. Kort na aankomst verdwenen ze vervolgens, als een spook, weer in de nacht. De tegenstander in verwarring achterlatend.

De soldaten van het Spookleger hadden opblaasbare tanks, jeeps, vrachtauto’s en vliegtuigen tot hun beschikking. Ze konden hele luchtmachttroepen (compleet met nep-waslijntjes), motorparkeerplaatsen, en tankformaties opbouwen in slechts een paar uur tijd.

Over elk detail was nagedacht. Er werden bulldozers ingezet om de sporen van rupsband na te bootsen, er lagen nephulzen naast dummy tanks, en de lokvoertuigen waren slecht gecamoufleerd zodat vijandelijke vliegtuigen ze makkelijk zouden ontdekken. Hiernaast werden er zo nu en dan ook echte tanks tussen de dummies neergezet, waardoor de nepvoertuigen in de achtergrond nog realistischer over kwamen. Het Spookleger wekte de indruk dat ze met een groot konvooi waren, terwijl ze in werkelijkheid continu rondjes reden in dezelfde voertuigen. Door steeds twee soldaten zichtbaar achterin te zetten, creëerden ze de illusie dat er grote hoeveelheden soldaten voorbij trokken.

Geluidseffecten

Het visuele bedrog was niet de enige manier om de vijand voor de gek te houden. Het Spookleger speelde ook geluidsopnames af (van rollende rupsbanden en schreeuwende soldaten) om de suggestie te wekken van naderende troepen. De geluiden waren opgenomen in Fort Knox. Door gebruik te maken van versterkers en enorme luidsprekers, werd ervoor gezorgd dat de geluiden zelfs 24 kilometer verderop nog duidelijk hoorbaar waren.

Naast dit “sonische bedrog”, maakte het Spookleger ook namaakradio. Acteurs deden zich voor als radio-omroepers van andere eenheden, om zo de verkeerde coördinaten en plannen door te spelen aan de Duitsers. Verkleed als hoge Amerikaanse officieren bezochten de acteurs bovendien nabij gelegen dorpjes, met de bedoeling om gezien en gehoord te worden. Door hardop hun ‘plannen’ te bespreken hoopten de acteurs achtergebleven vijandelijke spionnen te voorzien van foutieve informatie.

Niet alleen de werkzaamheden maar ook de samenstelling van het Spookleger was bijzonder. Het merendeel van de eenheid bestond uit jonge creatieven, die van de kunstacademie of uit de reclame kwamen. (Veel soldaten waren in hun verloren uurtjes bezig met het schilderen en schetsen van hun omgeving.) Na de oorlog hebben veel leden dan ook carrière gemaakt met hun creativiteit, als fotograaf, beeldhouwer, mode ontwerper, illustrator, schilder, ontwerper of architect.

Het Spookleger heeft in totaal 20 levensgevaarlijke operaties uitgevoerd in Frankrijk, België, Luxemburg en Duitsland. Vaak zaten ze vlakbij de daadwerkelijke vuurlinies. Het werk van het Spookleger is enorm effectief geweest. De schatting is dat het Spookleger, met haar illusies, de levens van tienduizenden soldaten heeft gered.

 

Meer weten?
Het Spookleger is een fantastisch voorbeeld van een creatieve oplossing. Als je geïnteresseerd bent in meer voorbeelden van creatieve probleemoplossing, of als je benieuwd bent wat creativiteit voor jou kan betekenen, download dan ons GRATIS EBOOK over zakelijke creativiteit. In dit ebook vind je vele inspirerende voorbeelden en een heleboel praktische tips over hoe jij in je werk creativiteit kunt inzetten.

Hieronder kun je de trailer vinden van de documentaire over het Spookleger.

 

Foto: Rick Beyer/Hatcher Graduate Library

Recommended Posts

Leave a Comment

Start typing and press Enter to search

waarom is innovatie belangrijknudging